Tiết kiệm năng lượng còn nhiều dư địa

Ngày 18/9, tại TP. Hồ Chí Minh, Cục Năng lượng - Dầu khí (Bộ Công Thương) phối hợp với Dự án Hỗ trợ Kỹ thuật Chuyển dịch Năng lượng Bền vững Việt Nam - EU tổ chức “Hội nghị tham vấn Quỹ Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả".

Hội nghị nhằm lắng nghe ý kiến về cách thức để Quỹ hỗ trợ doanh nghiệp hiệu quả. Đồng thời, trao đổi giải pháp tạo điều kiện để các tổ chức tài chính tham gia tích cực hơn. Mục tiêu là xây dựng Quỹ vận hành hiệu quả, minh bạch và bền vững.

Sự kiện có đại diện Văn phòng Chính phủ, các Bộ, ngành; Sở Công Thương các tỉnh, thành phố; các tập đoàn, tổng công ty trong lĩnh vực năng lượng; trung tâm tiết kiệm năng lượng, khuyến công và tư vấn phát triển công nghiệp; tổ chức tài chính, ngân hàng và cộng đồng doanh nghiệp.

Phát biểu tại hội nghị, ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Năng lượng - Dầu khí (Bộ Công Thương), cho biết Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (VNEEP) đã được triển khai rộng khắp trên cả nước.

Chương trình góp phần nâng cao nhận thức, tăng cường năng lực và thúc đẩy áp dụng các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả trong nhiều ngành, lĩnh vực.

Theo ông Đặng Hải Dũng, thực tiễn triển khai VNEEP cho thấy tiết kiệm năng lượng góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Giải pháp này cũng mang lại lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp thông qua giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, năng suất và năng lực cạnh tranh.

Năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng khi Luật số 77/2025/QH15 và Nghị định số 30/2026/NĐ-CP có hiệu lực. Chỉ thị số 09/CT-TTg tiếp tục yêu cầu triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng, tiết kiệm điện và hoàn thiện hồ sơ thành lập Quỹ.

Tiềm năng tiết kiệm năng lượng trong công nghiệp, xây dựng, thương mại và nhiều lĩnh vực còn lớn. Nhiều doanh nghiệp đã cải tiến dây chuyền sản xuất, thay thế thiết bị hiệu suất thấp, tối ưu hệ thống và đầu tư công nghệ mới.

Tuy nhiên, nguồn vốn và khả năng tiếp cận tài chính vẫn là điểm nghẽn. Nhiều dự án có hiệu quả kinh tế rõ ràng nhưng cần vốn đầu tư ban đầu lớn. Doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ, còn gặp khó khăn trong huy động vốn.

Đây là một trong những vấn đề đặt ra trong quá trình thiết kế Quỹ Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Việc hình thành công cụ tài chính phù hợp được kỳ vọng tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp triển khai các dự án tiết kiệm năng lượng.

Kết nối nguồn lực tài chính và kỹ thuật, hoàn thiện mô hình Quỹ

Theo Ban tổ chức, Quỹ có thể trở thành công cụ tài chính để huy động và kết nối nguồn lực của Nhà nước, khu vực tư nhân, các tổ chức tài chính và đối tác phát triển vào lĩnh vực sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Quỹ cũng có thể kết nối các nguồn lực kỹ thuật và quốc tế để hỗ trợ doanh nghiệp trong kiểm toán năng lượng, chuẩn bị dự án, đào tạo nhân lực và chuyển giao công nghệ. Việc hỗ trợ có thể được thực hiện từ khâu xác định tiềm năng, chuẩn bị dự án, hỗ trợ kỹ thuật, huy động vốn đến triển khai đầu tư và đạt kết quả tiết kiệm năng lượng.

Chia sẻ tại sự kiện, bà Trần Thùy Dương, Giám đốc Chương trình, Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam, cho biết EU và Việt Nam có quan hệ đối tác lâu dài trong phát triển bền vững. Chuyển dịch năng lượng là một trụ cột quan trọng.

EU cam kết tiếp tục hỗ trợ Việt Nam xây dựng hệ thống năng lượng sạch, hiệu quả và bền vững, phù hợp với mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Thông qua Chiến lược Cửa ngõ Toàn cầu, EU hợp tác với Việt Nam và các đối tác quốc tế để huy động nguồn lực đầu tư công, tư; thúc đẩy đổi mới sáng tạo và triển khai các giải pháp năng lượng bền vững.

Trong khuôn khổ này, Quan hệ Đối tác Chuyển dịch Năng lượng Công bằng (JETP) là sáng kiến chủ chốt. JETP góp phần hiện thực hóa các cam kết thành hỗ trợ cụ thể cho quá trình chuyển dịch năng lượng công bằng, bao trùm và dựa trên đầu tư.

Một công cụ quan trọng trong khuôn khổ hợp tác là Chương trình Chuyển dịch Năng lượng Bền vững Việt Nam - EU. EU cung cấp 142 triệu euro viện trợ không hoàn lại để hỗ trợ Việt Nam chuyển sang hệ thống năng lượng sạch và có khả năng chống chịu tốt hơn. Chương trình tập trung vào ba lĩnh vực gồm hiệu quả năng lượng, năng lượng tái tạo và tăng cường Hệ thống Thông tin Năng lượng Việt Nam.

Theo bà Trần Thùy Dương, hiệu quả năng lượng có ý nghĩa quan trọng với doanh nghiệp và nền kinh tế. Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 tiết kiệm 8-10% tổng mức tiêu thụ năng lượng cuối cùng. Tiềm năng đầu tư vào hiệu quả năng lượng, đặc biệt trong công nghiệp, còn rất lớn.

Tuy nhiên, khả năng tiếp cận nguồn vốn vẫn là thách thức. Nhiều dự án có quy mô nhỏ, mô hình đa dạng và dựa vào khoản tiết kiệm chi phí trong tương lai. Đặc điểm này gây khó khăn cho các tổ chức tài chính trong đánh giá, thẩm định và cấp vốn.

Bà Trần Thùy Dương cho biết, EU hỗ trợ Bộ Công Thương, Cục Năng lượng - Dầu khí xây dựng khuyến nghị về mô hình Quỹ phù hợp với điều kiện Việt Nam. Kinh nghiệm cho thấy các cơ chế hỗ trợ cần kết hợp công cụ tài chính với hỗ trợ kỹ thuật, chuẩn bị dự án, đo lường và xác minh mức tiết kiệm năng lượng, cùng cơ chế quản trị minh bạch.

Nguồn lực công có thể góp phần giảm rủi ro, tạo điều kiện để ngân hàng và nhà đầu tư tư nhân tham gia sâu rộng hơn vào các dự án tiết kiệm năng lượng.

Tại hội nghị, nhóm nghiên cứu chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về triển khai quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, trong đó có kinh nghiệm từ các quỹ tương tự tại Việt Nam.

Đại diện BIDV trình bày kinh nghiệm quản lý ủy thác cho vay từ các quỹ, dự án của BIDV. Tập đoàn Điện lực Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm triển khai các dự án đầu tư tiết kiệm năng lượng theo mô hình ESCO.

Đáng chú ý, nhóm nghiên cứu đưa ra các khuyến nghị về thiết kế Quỹ. Nội dung gồm mô hình tổ chức, cơ chế hoạt động, nguồn lực tài chính, các hình thức hỗ trợ và lộ trình thành lập Quỹ.

Để Quỹ Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả phát huy hiệu quả, hội nghị tập trung trao đổi về mô hình tổ chức, vận hành, nguồn vốn, cơ chế quản lý và các công cụ tài chính. Các đại biểu góp ý về điều kiện, quy trình để doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực của Quỹ thuận lợi, minh bạch và hiệu quả.