Đổi mới công nghệ và chuyển đổi số đang là những mắt xích then chốt trong lộ trình sản xuất xanh, tiết kiệm năng lượng của Việt Nam. Nhằm làm rõ hơn vấn đề này, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Đình Hiệp, Chủ tịch Hội Khoa học và công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam (VECEA).

Ông Nguyễn Đình Hiệp, Chủ tịch Hội Khoa học và công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam (VECEA)

Hoàn thiện khung khổ pháp lý

- Thưa ông, các chính sách thúc đẩy đổi mới công nghệ và chuyển đổi số thời gian qua đã thực sự chạm đến nhu cầu thực tế của doanh nghiệp để hướng tới mục tiêu sản xuất xanh, tiết kiệm năng lượng hay chưa?

Ông Nguyễn Đình Hiệp: Vấn đề cốt lõi đầu tiên chính là việc hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật thuộc lĩnh vực thúc đẩy công nghệ mới, hiện đại nhằm đưa vào các doanh nghiệp và cơ sở sử dụng năng lượng, giúp tối ưu hóa hiệu quả sử dụng.

Thời gian qua, chúng tôi đã tích cực phối hợp với các đơn vị liên quan để đưa ra những kiến nghị cụ thể. Trọng tâm là khuyến khích, thúc đẩy các giải pháp công nghệ đổi mới sáng tạo vào hoạt động sản xuất, kinh doanh tại các cơ sở công nghiệp cũng như công trình xây dựng dân dụng. Đồng thời, đẩy mạnh các chương trình sử dụng sản phẩm hiệu suất năng lượng cao và năng lượng thông minh, tạo động lực cho quá trình chuyển đổi xanh trong lĩnh vực năng lượng công nghiệp.

- Hành lang pháp lý và các công cụ quản lý hiện nay đã thực sự đáp ứng được yêu cầu thực tiễn hay chưa, thưa ông? Đâu là những mắt xích trọng tâm cần tiếp tục được bổ sung, hoàn thiện trong thời gian tới?

Ông Nguyễn Đình Hiệp: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (sửa đổi) có hiệu lực từ 1/1/2026. Văn bản này đã đề xuất nhiều cơ chế, chính sách thiết thực nhằm khuyến khích, hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư vào các sản phẩm hiệu suất cao.

Đặc biệt, Luật chú trọng đến việc tiếp cận các nguồn tài chính xanh và đề xuất xây dựng Quỹ Tiết kiệm năng lượng quốc gia. Quỹ này nhằm khuyến khích các nhà đầu tư, các công ty dịch vụ năng lượng (ESCO) đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc thay đổi công nghệ, và dự án xây dựng Quỹ đang được Bộ Công thương phối hợp các bên liên quan xây dựng để trình Chính phủ ban hành. Tôi kỳ vọng cơ chế này sẽ sớm đi vào cuộc sống để hỗ trợ thiết thực cho doanh nghiệp.

Lan tỏa trong cộng đồng

- Ông có thể cho biết, VECEA có đề xuất gì xa hơn để tạo điều kiện thuận lợi cho việc ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong chuyển dịch năng lượng hiện nay?

Ông Nguyễn Đình Hiệp: Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả thường được ví như việc khai thác một "nguồn điện mới" với chi phí đầu tư rẻ hơn nhiều so với việc xây dựng các nguồn nguồn điện truyền thống.

Để cụ thể hóa mục tiêu này, vừa qua, VECEA đã phối hợp với Cục Đổi mới công nghệ, chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) khởi động chương trình xây dựng Mạng lưới tiết kiệm năng lượng, nhằm góp phần nâng cao năng lực của các tổ chức, doanh nghiệp đang hoạt động tiết kiệm năng lượng tại các địa phương, giúp xây dựng mô hình liên kết mạng lưới các tổ chức hoạt động tiết kiệm năng lượng phạm vi toàn quốc.

- Bên cạnh câu chuyện hiệu quả năng lượng, ông đánh giá ra sao về nỗ lực khơi thông cơ chế cho mảng năng lượng tái tạo thời gian qua? Những chuyển biến này đã tác động và lan tỏa đến cộng đồng như thế nào, thưa ông?

Ông Nguyễn Đình Hiệp: Dưới góc độ quan sát, tôi nhận thấy đã có những bước tiến bộ rất đáng ghi nhận từ phía điều hành chính sách. Điển hình là việc Chính phủ vừa ban hành Nghị định về cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), bao gồm cả điện mặt trời áp mái. Đây có thể coi là một bước tháo gỡ nút thắt pháp lý quan trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho cả các nhà đầu tư lẫn người dân chủ động đầu tư vào năng lượng mặt trời để phục vụ nhu cầu tự dùng, và khi có dư thừa thì có thể phát ngược, bán lại cho hệ thống điện quốc gia.

Khảo sát thực tế tại các thành phố lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy, sức lan tỏa rất tích cực. Người dân đã bắt đầu có thói quen tìm kiếm, lựa chọn các sản phẩm sở hữu nhãn hiệu suất năng lượng cao nhất. Đến nay, đã có hơn 700 mẫu sản phẩm hiệu suất cao được dán nhãn và lưu thông trên thị trường. Đặc biệt, các công nghệ hiện đại được ứng dụng thành công tại các doanh nghiệp như hệ thống thu hồi nhiệt dư, hệ thống quản lý năng lượng thông minh đang có tính lan tỏa, nhân rộng rất tốt trong toàn ngành công nghiệp.

- Xin cảm ơn ông!