Ở tuổi ngoài 90, ông Trần Nguyên Hợi vẫn nhanh nhẹn, đôi mắt tinh anh, giọng nói nhẹ nhưng rõ ràng. Trong căn nhà nhỏ tại Hà Nội, điều khiến chúng tôi ấn tượng hơn cả là kho tư liệu đồ sộ về lịch sử ngành Điện được ông bền bỉ sưu tầm, gìn giữ suốt nhiều thập kỷ.

Trong góc làm việc của ông, những tập tài liệu được xếp ngăn nắp theo những đề mục khác nhau như: Tổng quan về điện lực, 14 bài tổng quan về điện lực (1956-2004), 30 sự kiện của Điện Việt Nam, bộ sưu tập ảnh về Bác Hồ với ngành Điện, tiếp quản Hà Nội và Hải Phòng…

“Tôi không dám để thất lạc những gì mình đã có. Bởi mỗi bức ảnh là một sự kiện thuộc về lịch sử”, ông Hợi chia sẻ.

Với ông, một tấm ảnh, một bài báo hay mẩu giấy đã ngả màu đều là những mảnh ghép về lịch sử ngành Điện mà ông hết sức nâng niu. Kho tư liệu của ông cũng đã trở thành một địa chỉ quen thuộc đối với nhiều cán bộ trong ngành khi cần tìm lại hình ảnh, nhân vật hay dấu mốc của một thời đã qua.

Lật giở từng tập tài liệu, ông Hợi kể cho chúng tôi nghe về hành trình của Nhà máy Điện Yên Phụ qua những năm tháng chiến tranh và tái thiết. Trong số đó, ký ức về ngày 21/12/1972 vẫn hiện lên rõ ràng, đau xót như một vết khắc không thể phai mờ.

Nhà máy điện Yên Phụ bị chiến tranh tàn phá năm 1972 (Nguồn tư liệu: Trần Nguyên Hợi)

Theo những dòng hồi ký của ông Hợi, từ giữa tháng 12/1972, không khí chuẩn bị chiến đấu tại Nhà máy điện Yên Phụ đã trở nên đặc biệt căng thẳng. Trước nguy cơ B52 đánh vào Hà Nội, Nhà máy phải xây dựng nhiều phương án ứng phó, kể cả tình huống xấu nhất: toàn bộ cơ sở có thể bị đánh phá. "Công nhân, cán bộ có thể sẽ bị hy sinh. Cho nên, bằng mọi giá phải huy động sơ tán triệt để", lãnh đạo Nhà máy nhận định trong cuộc họp theo ghi chép.

Nhưng lệnh sơ tán đã không kịp cứu tất cả. Rạng sáng 21/12/1972, máy bay Mỹ ném 12 quả bom các loại xuống hủy diệt khu tập thể Nghĩa Dũng, An Dương. Ông Hợi miêu tả lại trong hồi ký: nhiều gia đình công nhân viên chức bị bom vùi lấp, hàng trăm người bị thương, 136 gian nhà bị tàn phá - gần như không còn căn nào nguyên vẹn.

Một trong những mất mát được ông ghi lại, xúc động nhất là trường hợp chị Lương Thị Ty, nhân viên cấp dưỡng của Nhà máy. Chị vừa phục vụ xong cơm ca cho anh em vận hành, vội về nhà thu xếp cho gia đình sơ tán thì bị bom vùi lấp cùng chồng và ba đứa con, chỉ còn hai cháu nhỏ sống sót. Trong đống đổ nát ở khu An Dương, còn vang vọng tiếng khóc nghẹn của một người chồng vừa mất vợ con, chỉ kịp nhờ người xung quanh: "Bà con tìm giúp trong đống gạch vụn may ra còn chiếc ví. Ở đó có tấm hình hai vợ chồng tôi chụp với nhau lúc cưới...".

Nhưng đợt bom rạng sáng chưa phải là kết thúc.

Đến 13 giờ 08 phút cùng ngày, Nhà máy tiếp tục hứng chịu một trận bom dữ dội. Ông Hợi viết:  “Vừa dứt tiếng bom, đèn tắt phụt. Nhà máy chỉ còn một khối thép, tối như bưng! Tiếng sắt thép rơi loảng xoảng, kinh hoàng!”. Giữa tiếng sắt thép đổ sập, hai người thợ lò Đặng Đức Thọ và Vũ Xuân Hòa đã hy sinh ngay tại vị trí làm việc.

Đào bới tìm thi hài liệt sĩ Đặng Đức Thọ năm 1972 (Nguồn tư liệu: Trần Nguyên Hợi)

Vượt lên trên đau thương mất mát, khi tiếng bom vừa dứt, phương án khôi phục Nhà máy được khẩn trương triển khai. Suốt 48 giờ sau đó, cán bộ, công nhân làm việc không kể ngày đêm. Không có điện, họ tẩm dầu vào giẻ đốt lên lấy ánh sáng làm việc; không có nước sạch, họ lấy nước hồ để vệ sinh; dùng lương khô, bánh mì để có thêm sức làm việc. Đến ngày 23/12/1972, Nhà máy đã phát điện trở lại. 

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng người cán bộ ngành Điện lão thành vẫn không giấu được sự xúc động khi nhắc lại những năm tháng đau thương nhưng rất đỗi hào hùng về Nhà máy điện Yên Phụ. Đôi tay ông run run vuốt lại phẳng phiu từng trang hồi ký viết ngay giữa những ngày bom đạn. Câu chuyện về những người thợ điện Yên Phụ đã trở thành một phần máu thịt của ngành Điện Việt Nam hôm nay.

Những tư liệu quý mà ông Trần Nguyên Hợi gìn giữ không chỉ kể về một trận bom, mà còn nhắc nhớ về sự hy sinh thầm lặng của những con người đã đánh đổi cả tính mạng để giữ cho dòng điện không bao giờ tắt. Đó cũng là lời tri ân gửi tới những người đã cống hiến, hy sinh vì Tổ quốc và vì dòng điện của Thủ đô, mỗi dịp 27/7 trở về.