Công nhân Điện lực Vân Đồn kiểm tra hệ thống ĐMTMN của gia đình ông Đinh Khắc Tình, chủ hộ kinh doanh Bảo Giang (đặc khu Vân Đồn).

ĐMTMN hay còn gọi là điện mặt trời áp mái là hệ thống lắp đặt những tấm năng lượng mặt trời lên mái nhà để sản xuất điện năng phục vụ sinh hoạt, sản xuất… Theo tính toán của ngành Điện, mỗi 1kWp điện mặt trời có thể tạo ra trung bình 3,5-4,5kW giờ/ngày. Một hệ thống công suất 5kWp cho sản lượng hơn 150kW giờ/tháng, tương đương mức tiêu thụ điện của một hộ gia đình trung bình của tỉnh. Với diện tích mái nhà khoảng 50m², việc lắp hệ thống điện mặt trời sẽ giúp cho các hộ gia đình tiết kiệm từ 30-60% chi phí điện. Trong trường hợp sản lượng điện dư thừa so với nhu cầu sử dụng, việc bán điện trở lại cho hệ thống điện lưới còn tạo thêm nguồn thu nhập ổn định. 

Quan trọng hơn, ĐMTMN còn giúp các hộ gia đình chủ động nguồn năng lượng, giảm phụ thuộc vào điện lưới trong giờ cao điểm và thích ứng với xu hướng điều chỉnh giá điện theo cơ chế thị trường. Thực tế cho thấy, nhiều hộ dân và cơ sở kinh doanh trên địa bàn tỉnh đã mạnh dạn đầu tư và mang lại hiệu quả rõ rệt.

Ông Đinh Khắc Tình, chủ hộ kinh doanh Bảo Giang (đặc khu Vân Đồn), chia sẻ: Nhận thấy tiện ích từ ĐMTMN mang lại, ngay từ năm 2022, gia đình tôi đã thi công lắp đặt 20kWp phục vụ hệ thống bè nuôi thủy sản. Sau 4 năm sử dụng ổn định, hiệu quả, đầu năm 2026, gia đình tiếp tục đầu tư thêm 30kWp cho toàn bộ khu nhà sinh hoạt và kinh doanh nhà hàng. Đến nay, hệ thống ĐMTMN đã trở thành giải pháp tối ưu, giúp gia đình tiết giảm chi phí tiền điện, đặc biệt trong các khung giờ cao điểm mùa hè.

Cùng với lợi ích kinh tế, ĐMTMN còn giúp giảm phát thải khí nhà kính. Ước tính, mỗi kW giờ điện mặt trời sản xuất giúp giảm khoảng 0,7kg CO₂ so với điện từ nhiên liệu hóa thạch.

Để thúc đẩy ĐMTMN, thời gian qua, Công ty Điện lực Quảng Ninh đã đồng hành cùng khách hàng từ những bước đầu tiên cho đến cung cấp các dịch vụ hỗ trợ chuyên sâu. Bao gồm: Khảo sát; tính toán công suất lắp đặt phù hợp với nhu cầu thực tế của từng đơn vị và hộ kinh doanh; hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ thủ tục theo Nghị định 58/2025/NĐ-CP một cách nhanh chóng, minh bạch. Đồng thời, hướng dẫn khách hàng tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn an toàn điện để đảm bảo hệ thống vận hành an toàn, liên tục và ổn định, tạo thuận lợi cho người dân dễ dàng tiếp cận mô hình năng lượng xanh này.

Hệ thống ĐMTMN của gia đình chị Nguyễn Thị Huyền (phường Cẩm Phả) với công suất 10 kWp.

Chị Nguyễn Thị Huyền (phường Cẩm Phả), cho biết: Gia đình tôi có mái nhà hứng nắng tốt và sau khi được Điện lực Cẩm Phả tư vấn về những hiệu quả của ĐMTMN mang lại, cộng với chi phí lắp đặt đã giảm 30-40% so với những năm trước đây, nên đầu năm 2026, chúng tôi đã quyết định đầu tư hệ thống ĐMTMN với công suất 10 kWp. Sau gần ba tháng, lượng điện tiêu thụ từ lưới điện đã giảm rõ rệt, thay vì chi trả 2 triệu đồng tiền điện/tháng, nay hóa đơn chỉ còn khoảng 300.000 đồng. Gia đình tôi rất hài lòng về quyết định đầu tư này, vừa giúp chủ động nguồn điện, tấm pin còn như một lớp chống nóng, biến năng lượng thiên nhiên thành nguồn năng lượng phục vụ sinh hoạt cho gia đình rất hiệu quả.

Mặc dù mang lại nhiều lợi ích và thủ tục đầu tư tương đối thuận lợi, song thực tế việc phát triển ĐMTMN tại các hộ dân hiện vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Giai đoạn 2019-2025, toàn tỉnh mới có gần 310 khách hàng lắp đặt ĐMTMN với tổng công suất gần 3,8MW. Riêng 4 tháng đầu năm 2026 đã có thêm 265 khách hàng lắp đặt với tổng công suất gần 2,5MW, cho thấy xu hướng phát triển đang tăng mạnh. Tuy nhiên, con số này vẫn còn cách khá xa mục tiêu tỉnh đề ra.

Nguyên nhân chủ yếu là nhiều hộ dân chưa thực sự nhận thức đầy đủ về hiệu quả lâu dài của ĐMTMN. Bên cạnh đó, từ đầu năm 2026 đến nay, tác động từ chiến tranh thương mại tại Trung Đông khiến giá vật tư, thiết bị tăng cao do khan hiếm nguồn cung, khiến nhiều người dân còn tâm lý chờ giảm giá mới đầu tư. Một số địa phương như Cẩm Phả, Uông Bí chịu ảnh hưởng bụi than làm giảm hiệu suất tấm pin; trong khi các khu vực như Tiên Yên, Ba Chẽ có thời gian nắng ít hơn cũng phần nào ảnh hưởng đến quyết định lắp đặt của người dân. 

Khách hàng sử dụng các phần mềm giám sát chuyên dụng cho phép  theo dõi toàn bộ thông tin quan trọng như hoạt động, sản lượng, mức tiêu thụ và khả năng lưu trữ điện của hệ thống ĐMTMN.

Trước yêu cầu đảm bảo an ninh năng lượng và thúc đẩy chuyển đổi xanh, ngày 30/3/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 10/CT-TTg về “Thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà”. Triển khai chỉ đạo này, ngày 30/4/2026, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 193/KH-UBND, mục tiêu đặt ra là phấn đấu hằng năm có 10% số hộ gia đình đang sử dụng điện do Công ty Điện lực Quảng Ninh bán trực tiếp tham gia lắp đặt, sử dụng ĐMTMN.

Điều này đồng nghĩa mỗi năm toàn tỉnh cần có khoảng 45.000 hộ gia đình lắp đặt mới hệ thống ĐMTMN, một mục tiêu rất lớn, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành, và người dân. Để hoàn thành mục tiêu này, bên cạnh công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức, nhiều ý kiến cho rằng, trung ương và tỉnh cũng cần có thêm các cơ chế hỗ trợ, đặc biệt là các gói tín dụng “xanh”, hỗ trợ vay vốn ưu đãi để người dân đầu tư hệ thống ĐMTMN và thiết bị lưu trữ điện. Đồng thời, Chính phủ cũng cần sớm ban hành Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 57/2025/NĐ-CP ngày 3/3/2026 theo hướng thuận lợi, dễ triển khai hơn đối với việc phát triển ĐMTMN áp dụng cơ chế mua bán điện trực tiếp. Khi đó việc phát triển điện mặt trời tự sản, tự tiêu mới đúng mục tiêu nêu tại Chỉ thị số 10/CT-TTg và của tỉnh.