Giải pháp “san” tải giờ cao điểm

Phụ tải điện miền Bắc thời gian qua liên tục lập đỉnh mới gây áp lực lớn lên lưới điện vào giờ cao điểm, đặc biệt trong mùa nắng nóng. Năm 2026, Pmax trên địa bàn EVNNPC đạt 21.142MW, tăng khoảng 11,4% so với mức cực đại của năm 2025. Dự báo năm 2027, Pmax được dự báo tiếp tục tăng 12-12,5%, lên khoảng 23.500-23.800MW.

Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh của điện mặt trời mái nhà cũng đặt ra yêu cầu cao hơn trong dự báo phụ tải và tổ chức vận hành lưới điện. Tính đến hết 7/2026, toàn Tổng công ty có 13.080 khách hàng lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ với tổng công suất 823,7MW. Riêng 7 tháng đầu năm 2026 có thêm 11.481 khách hàng đấu nối điện mặt trời mái nhà, với tổng công suất lắp đặt mới 499,9MW.

Theo EVNNPC, điện mặt trời mái nhà phát triển nhanh đang làm thay đổi cách lưới điện vận hành trong ngày. Khi có nắng, khách hàng sử dụng điện mặt trời nên lấy ít điện hơn từ lưới. Tuy nhiên, vào cuối ngày, nguồn điện mặt trời giảm trong khi nhu cầu dùng điện vẫn cao, khiến phụ tải trên lưới có thể tăng nhanh trong thời gian ngắn.

Trước sự gia tăng cả về quy mô phụ tải và mức độ biến động trong vận hành, EVNNPC xác định đầu tư hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) là một trong những giải pháp nâng cao khả năng điều tiết lưới điện. BESS được nạp điện trong thời gian phụ tải thấp và phát vào giờ cao điểm, qua đó bổ sung công suất khi nhu cầu tăng, hỗ trợ san tải và khai thác hiệu quả hơn hạ tầng hiện có.

Trạm biến áp 110kV Song Khê là một trong sáu vị trí triển khai BESS giai đoạn 1 tại Bắc Ninh. Ảnh: EVNNPC

Ông Vũ Anh Phương, Phó tổng giám đốc EVNNPC, cho biết việc từng bước đưa BESS vào vận hành cũng nằm trong quá trình hiện đại hóa lưới điện, bổ sung công cụ giúp hệ thống thích ứng linh hoạt hơn trước những biến động của phụ tải.

EVNNPC đang triển khai đầu tư hệ thống pin lưu trữ năng lượng tại 83 trạm biến áp, với tổng công suất 530MW, chia thành ba giai đoạn. Trong giai đoạn đầu, Tổng công ty đầu tư 305MW tại 47 trạm biến áp thuộc 8 công ty điện lực khu vực phía Bắc (gồm Bắc Ninh, Ninh Bình, Hải Phòng, Quảng Ninh,..). Đến nay, hệ thống tại 9 trạm đã đi vào vận hành; 38 trạm còn lại đang tiếp tục được triển khai. Ở hai giai đoạn tiếp theo, EVNNPC dự kiến đầu tư thêm 225MW tại 36 trạm. Trong đó, 140MW tại 23 trạm đang được hoàn thiện thủ tục.

Trước khi triển khai BESS, EVNNPC đã khảo sát, rà soát hiện trạng các trạm biến áp 110kV để lựa chọn vị trí lắp đặt phù hợp. Ảnh: EVNNPC

Cùng với sự mở rộng của các trung tâm sản xuất công nghiệp và công nghệ cao, nhu cầu sử dụng điện tại miền Bắc tiếp tục tăng, đặt ra yêu cầu nâng cao độ tin cậy và khả năng vận hành linh hoạt của hệ thống điện. Trong kế hoạch đầu tư BESS, EVNNPC tập trung triển khai tại các khu vực có tốc độ tăng phụ tải cao và nhu cầu “san” tải lớn.

Bắc Ninh là một trong những trung tâm sản xuất công nghiệp, điện tử và công nghệ cao lớn của cả nước. Với phụ tải điện dự kiến tăng bình quân 12–13% mỗi năm và chênh lệch tương đối lớn giữa giờ cao điểm và thấp điểm, địa phương này được EVNNPC lựa chọn triển khai BESS ngay từ giai đoạn đầu.

Theo ông Lại Việt Anh, Trưởng phòng Điều độ Công ty Điện lực Bắc Ninh, tổng công suất BESS dự kiến triển khai trên địa bàn đạt 80MW. Giai đoạn 1 gồm 35MW tại 6 trạm biến áp 110kV, đã hoàn thành trong tháng 8/2026; giai đoạn 2 gồm 5MW tại Trạm biến áp 110kV Sông Cầu; giai đoạn 3 dự kiến bổ sung 40MW tại 6 trạm biến áp.

Hiệu quả san tải đã bước đầu được ghi nhận trong thực tế vận hành. Trong đợt nắng nóng tháng 8/2026, khi phụ tải trên địa bàn có thời điểm đạt khoảng 3.229MW, Công ty Điện lực Bắc Ninh đã huy động khoảng 30MW công suất từ các hệ thống BESS. Nguồn công suất được bổ sung vào thời điểm phụ tải lên cao, góp phần giảm công suất phải nhận từ lưới điện phía trên, san tải cho các khu vực chịu tải lớn và tạo thêm dư địa điều hành.

Để BESS phát huy hiệu quả

Bên cạnh khả năng san tải và hỗ trợ vận hành lưới điện trong giờ cao điểm, việc triển khai BESS cũng đặt ra những yêu cầu mới về hiệu quả đầu tư, kỹ thuật, an toàn và nhân lực. Do BESS quy mô lớn còn tương đối mới tại Việt Nam và chi phí đầu tư vẫn ở mức cao, mỗi hệ thống cần được tính toán kỹ về vị trí, công suất, dung lượng và phương thức vận hành để phù hợp với đặc điểm phụ tải.

Nhân viên vận hành theo dõi trạng thái và các thông số của hệ thống BESS. Ảnh: EVNNPC

Ông Đặng Hồng Sơn, Phó giám đốc Ban Quản lý xây dựng Điện miền Bắc, cho biết các vị trí lắp đặt BESS được lựa chọn trên cơ sở đánh giá nhu cầu phụ tải, hiện trạng mang tải của lưới điện và khả năng san tải tại từng khu vực. Hệ thống được ưu tiên bố trí tại những nơi có phụ tải tăng nhanh, chênh lệch đáng kể giữa giờ cao điểm và thấp điểm hoặc cần bổ sung khả năng điều tiết trong một số thời điểm. Việc sàng lọc nhằm bố trí BESS tại những nơi có nhu cầu thực tế và bảo đảm hiệu quả đầu tư, vận hành.

Sau khi xác định địa điểm, công suất và dung lượng BESS tiếp tục được tính toán phù hợp với nhu cầu vận hành của từng trạm biến áp. Theo ông Sơn, mỗi trạm có điều kiện mặt bằng và hiện trạng thiết bị khác nhau nên không thể áp dụng một phương án chung cho tất cả vị trí. Phương án bố trí, đấu nối phải được thiết kế riêng, trong khi quá trình thi công vẫn phải bảo đảm an toàn và hạn chế ảnh hưởng đến các thiết bị đang mang điện, vận hành liên tục.

BESS có mức độ tự động hóa cao, giúp giảm nhiều thao tác trực tiếp nhưng không thay thế vai trò của nhân viên vận hành. Thay vào đó, yêu cầu đối với con người chuyển từ thực hiện thao tác thủ công sang làm chủ công nghệ, giám sát trạng thái hệ thống và xử lý kịp thời các cảnh báo bất thường.

Trong giai đoạn đầu tiếp cận công nghệ, cán bộ vừa vận hành, vừa được đào tạo, nghiên cứu và tích lũy kinh nghiệm; khi phát sinh vấn đề kỹ thuật, đơn vị quản lý có thể phải phối hợp với nhà thầu, nhà cung cấp và chuyên gia để xử lý. Thách thức lớn nhất không nằm ở thao tác thiết bị mà ở khả năng nắm bắt công nghệ, hiểu đúng các thông số và phản ứng kịp thời trước những dấu hiệu bất thường. Vì vậy, cùng với đầu tư thiết bị, đào tạo nhân lực và hoàn thiện quy trình là điều kiện quan trọng để các hệ thống BESS được vận hành an toàn, hiệu quả.