Trước áp lực tiêu thụ tăng cao, tiết kiệm năng lượng trở thành giải pháp then chốt, giúp đảm bảo an ninh năng lượng và hướng tới phát triển bền vững. Ảnh: EVN

Áp lực an ninh năng lượng và yêu cầu cấp bách từ chính sách

Trong chương trình tọa đàm “Tiết kiệm năng lượng: Chìa khóa sống còn trước biến động toàn cầu”, diễn ra mới đây do Báo Lao Động tổ chức tại Hà Nội, đánh giá về mức độ cấp bách của vấn đề năng lượng hiện nay ở nước ta, ông Cù Huy Quang - Trưởng phòng Hiệu quả năng lượng và Chuyển đổi xanh (thuộc Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, Bộ Công Thương) - cho biết việc Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 14-KL/TW ngày 20.3.2026 về bảo đảm nguồn cung và ổn định giá nhiên liệu tiếp tục khẳng định năng lượng là vấn đề trọng yếu, mang tính chiến lược đối với nền kinh tế Việt Nam trong bối cảnh mới.

Tọa đàm “Tiết kiệm năng lượng: Chìa khóa sống còn trước biến động toàn cầu” của Báo Lao Động. Ảnh: Việt Anh

Việc này cũng cho thấy sự quan tâm của Đảng và Nhà nước trong việc bảo đảm an ninh năng lượng, không chỉ trước mắt mà còn mang tính chiến lược, lâu dài. Mục tiêu đặt ra là xây dựng hệ thống năng lượng bền vững, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, hạn chế tác động từ biến động bên ngoài.

Trong bối cảnh đó, việc điều hành nguồn cung năng lượng cần được đổi mới theo hướng hiệu quả hơn, đồng thời đẩy mạnh sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả. Đây được xem là giải pháp then chốt nhằm đáp ứng nhu cầu cho tăng trưởng kinh tế và duy trì ổn định đời sống xã hội.

Ông Cù Huy Quang - Trưởng phòng Hiệu quả năng lượng và Chuyển đổi xanh - thuộc Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, Bộ Công Thương. Ảnh: Việt Anh

Trên thực tế, các chỉ đạo của Chính phủ đã nhanh chóng được triển khai ở cấp địa phương. Tại Hà Nội, Tổng công ty Điện lực TP Hà Nội (EVNHANOI) đã phối hợp với Sở Công Thương tham mưu UBND thành phố triển khai các chương trình sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả và quản lý nhu cầu điện trong năm 2026.

Ông Vũ Thế Thắng - Phó ban Kinh doanh EVNHANOI - cho biết, đơn vị đã xây dựng kế hoạch chi tiết và triển khai đồng bộ tới các đơn vị trực thuộc. Nhiều hoạt động cụ thể đã được phát động như chiến dịch tiết kiệm điện hưởng ứng Giờ Trái đất 2026, chương trình quản lý phụ tải, cũng như tăng cường truyền thông tới khách hàng.

Đặc biệt, sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 09/CT-TTg (19.3.2026) và Chỉ thị số 10/CT-TTg (30.3.2026) trong tháng 3.2026 nhằm đẩy mạnh tiết kiệm năng lượng, điện năng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng xanh và phát triển điện mặt trời mái nhà, EVNHANOI đã phối hợp tổ chức cuộc họp triển khai với sự tham gia của các sở, ngành và 126 xã, phường trên địa bàn để triển khai hiệu quả các Chỉ thị.

Ông Vũ Thế Thắng - Phó ban kinh doanh, EVNHANOI. Ảnh: Việt Anh

Bên cạnh đó, ngành điện Thủ đô tăng cường chỉ đạo các đơn vị thành viên nhằm tăng cường tuyên truyền tới khách hàng về sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả, khuyến khích lắp đặt điện mặt trời mái nhà theo hướng tự sản xuất, tự tiêu thụ, góp phần thực hiện mục tiêu của Chỉ thị do Chính phủ đề ra.

Giảm tiêu hao năng lượng từ 1-1,5%/GDP mỗi năm là mục tiêu khả thi

Ở góc độ chuyên gia, ông Nguyễn Anh Tuấn - Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Năng lượng Việt Nam - đánh giá Chỉ thị số 09 yêu cầu tăng cường tiết kiệm năng lượng, hướng tới mục tiêu giảm tiêu hao năng lượng từ 1-1,5%/GDP mỗi năm đến năm 2030. là hoàn toàn khả thi.

Theo ông Tuấn, Việt Nam vẫn còn dư địa lớn để tiết kiệm năng lượng do hiệu quả sử dụng chưa cao.

Dẫn chứng từ số liệu năm 2024, ông Tuấn cho biết, cường độ năng lượng của Việt Nam ở mức khoảng 190 kg dầu quy đổi/1.000 USD (giá cố định), gần gấp đôi so với các nước phát triển như Hàn Quốc, Hoa Kỳ hay khối nước thuộc OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế) là khoảng 100 kg dầu quy đổi/1.000 USD.

Ông Nguyễn Anh Tuấn (bên phải) - Phó Chủ tịch Thường trực, Tổng Thư ký Hiệp hội Năng lượng Việt Nam. Ảnh: Việt Anh

Trong khi đó, mức tiêu thụ năng lượng bình quân đầu người của Việt Nam chỉ hơn 700 kg dầu quy đổi/đầu người, thấp hơn nhiều so với Hàn Quốc và Hoa Kỳ (là từ 5.600 - 6.300 kg) và các nước OECD (khoảng 3.800 kg).

Điều này cho thấy dư địa tiết kiệm năng lượng của Việt Nam còn rất lớn, vừa do quy mô tiêu thụ còn thấp, vừa do hiệu quả sử dụng năng lượng chưa cao.

Đáng chú ý, tại Chỉ thị số 10, Thủ tướng Chính phủ cũng giao chỉ tiêu cụ thể: tiết kiệm tối thiểu 3% điện năng trong năm 2026. Đây là yêu cầu mang tính thực tế, đòi hỏi các ngành, địa phương và người dân cùng vào cuộc.

Cũng theo ông Tuấn, xét về cơ cấu tiêu thụ, theo báo cáo đánh giá thị trường năng lượng Việt Nam năm 2024, khu vực công nghiệp và xây dựng hiện chiếm hơn 40% tổng nhu cầu năng lượng, tiếp theo là giao thông vận tải với khoảng 22,8% và khu vực dân dụng khoảng 13,7%.

Đáng chú ý, trong công nghiệp, các ngành sản xuất vật liệu phi kim và kim loại tiêu thụ năng lượng rất lớn, chiếm tới khoảng 33% tổng tiêu thụ của toàn ngành công nghiệp.

Áp lực từ các lĩnh vực này đặt ra yêu cầu phải tái cơ cấu nền kinh tế theo hướng giảm dần các ngành tiêu hao nhiều năng lượng, chuyển sang các ngành có giá trị gia tăng cao nhưng sử dụng năng lượng hiệu quả hơn. Tuy nhiên, quá trình này cần có lộ trình phù hợp để tránh gây gián đoạn sản xuất.

Trong lĩnh vực giao thông, việc thúc đẩy xe điện và sử dụng nhiên liệu sinh học như xăng E10 được xem là hướng đi cần đẩy mạnh. Cùng với đó, doanh nghiệp cần chủ động đổi mới công nghệ, tối ưu quy trình sản xuất nhằm tiết kiệm năng lượng.

Ông Tuấn cho rằng, chỉ khi kết hợp đồng bộ giữa chuyển dịch cơ cấu kinh tế và thay đổi hành vi sử dụng năng lượng, Việt Nam mới có thể giảm áp lực lên hệ thống năng lượng, đảm bảo an ninh năng lượng bền vững trong dài hạn.