Lưới điện EU cần hàng nghìn tỷ USD đầu tư, nâng cấp để tránh sự cố 'kiểu' Tây Ban Nha

08/05/2025 - 09:35 (GMT+7)

Lưới điện châu Âu đang đối mặt với thách thức lớn trong kỷ nguyên chuyển đổi năng lượng. Hệ thống truyền tải già cỗi, thiếu khả năng lưu trữ và độ linh hoạt vận hành thấp đang làm gia tăng nguy cơ mất điện trên diện rộng – như sự cố nghiêm trọng vừa qua tại Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha.

Đường dây điện cao thế tại một trạm biến áp ở ngoại ô Ronda lúc hoàng hôn, trong thời gian mất điện ngày 28/4/2025. Ảnh: Reuters

Hạ tầng truyền tải lỗi thời và thiếu khả năng dự phòng

Trong khi đầu tư toàn cầu cho năng lượng tái tạo gần như tăng gấp đôi kể từ năm 2010, thì đầu tư vào lưới điện lại chững lại quanh mức 300 tỷ USD/năm. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), con số này cần tăng lên hơn 600 tỷ USD/năm vào năm 2030 để đáp ứng yêu cầu vận hành trong kỷ nguyên năng lượng sạch.

Một tuần sau sự cố mất điện lớn nhất tại Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha – khiến hệ thống giao thông, dịch vụ công cộng và viễn thông bị tê liệt, các nhà chức trách châu Âu đang điều tra nguyên nhân chính thức. Tuy nhiên, giới phân tích và các hiệp hội ngành điện đã đồng thuận về một vấn đề: cơ sở hạ tầng lưới điện châu Âu đang cần được nâng cấp khẩn cấp.

"Sự cố mất điện là lời cảnh tỉnh cho toàn châu Âu về tính cấp bách trong việc hiện đại hóa và củng cố lưới điện", bà Kristina Ruby – Tổng thư ký Eurelectric, nhận định.

Một nửa số đường dây điện của EU đã hoạt động trên 40 năm, trong khi phần lớn hệ thống lưới điện được xây dựng từ thế kỷ trước. Với sự gia tăng sản lượng điện từ nguồn năng lượng tái tạo (gió, mặt trời) và nhu cầu tiêu thụ tăng nhanh từ các trung tâm dữ liệu, xe điện…, hệ thống điện đang bị đặt trong trạng thái quá tải thường xuyên.

Cơ cấu nguồn phát mất cân đối và thiếu liên kết khu vực

Tây Ban Nha hiện đang vận hành một hệ thống điện có tỷ trọng năng lượng tái tạo cao hàng đầu châu Âu – chiếm 56% tổng sản lượng điện năm 2024. Tuy nhiên, theo Red Electrica, sự cố mất điện ngày 28/4 có thể bắt nguồn từ hai trục trặc riêng biệt tại các nhà máy điện mặt trời, gây mất ổn định tần số và kết nối lưới với Pháp.

Một trong những điểm yếu chính là mức độ liên kết hệ thống thấp. Hiện Tây Ban Nha chỉ có khoảng 5% công suất kết nối lưới với bên ngoài bán đảo Iberia. Điều này làm hạn chế khả năng nhận hỗ trợ khi có sự cố. Ủy ban châu Âu đặt mục tiêu nâng tỷ lệ liên kết lên 15% vào năm 2030 – nghĩa là mỗi quốc gia EU phải có khả năng nhập khẩu ít nhất 15% công suất phát điện từ quốc gia láng giềng.

Red Electrica đã công bố kế hoạch tăng gấp đôi năng lực kết nối với Pháp, bao gồm tuyến cáp mới đi qua Vịnh Biscay.

Vấn đề của một hệ thống điện xanh không chỉ nằm ở khâu truyền tải mà còn nằm ở khả năng sao lưu và điều tần. Gió và mặt trời tạo ra dòng điện một chiều (DC), trong khi lưới điện sử dụng dòng xoay chiều (AC) ở tần số chuẩn 50 Hz. Các hệ thống biến tần giúp chuyển đổi DC sang AC, nhưng nếu nguồn phát tái tạo bị sụt nhanh, lưới cần có các nguồn phát truyền thống để duy trì tần số.

Trong điều kiện tần số giảm đột ngột, hệ thống bảo vệ tự động sẽ kích hoạt và ngắt kết nối một số thành phần để bảo vệ máy biến áp, đường dây. Nếu không có đủ nguồn điện dự phòng, điều này có thể gây rã lưới toàn bộ.

Tây Ban Nha hiện có kế hoạch đóng cửa toàn bộ 7 lò phản ứng hạt nhân vào năm 2035. Các chuyên gia năng lượng cảnh báo việc này có thể làm tăng nguy cơ thiếu điện trong các tình huống cần nguồn nền ổn định.

Tại Bồ Đào Nha, Thủ tướng Luis Montenegro cho biết hiện nước này chỉ có hai nhà máy có thể phản ứng nhanh khi có biến động: một nhà máy khí đốt và một nhà máy thủy điện. Ông nhấn mạnh nhu cầu tăng cường năng lực dự phòng là cấp thiết.

Cần tập trung đầu tư lưới điện

Sau sự cố mất điện năm 2019 do sét đánh và tần số dao động, Vương quốc Anh đã đẩy mạnh đầu tư vào hệ thống lưu trữ điện. Hiện Anh có công suất lưu trữ bằng pin đạt khoảng 5 GW – đủ để hỗ trợ điều tần trong thời gian ngắn.

Theo Hiệp hội Lưu trữ Năng lượng châu Âu, tổng công suất lưu trữ bằng pin của châu Âu hiện đạt 10,8 GW và dự kiến đạt 50 GW vào năm 2030. Tuy nhiên, con số này vẫn còn thấp so với nhu cầu thực tế – ước tính cần đạt 200 GW mới đủ hỗ trợ hệ thống điện có tỷ trọng NLTT cao.

Tại Ireland, Siemens Energy đã xây dựng bánh đà lớn nhất thế giới – một thiết bị cơ học có thể tích trữ và giải phóng năng lượng nhanh chóng để hỗ trợ ổn định tần số lưới.

Ủy ban châu Âu ước tính tổng đầu tư cần thiết cho nâng cấp lưới điện từ nay đến năm 2050 sẽ dao động từ 2.000–2.300 tỷ USD. Năm 2023, các công ty châu Âu đầu tư khoảng 80 tỷ euro cho lưới điện, tăng so với mức trung bình 50–70 tỷ của các năm trước. Tuy nhiên, con số này vẫn còn xa so với mức cần thiết – ước tính ít nhất 100 tỷ USD/năm.

Tình trạng hiện tại cho thấy: phát triển năng lượng sạch nhanh hơn tốc độ nâng cấp lưới điện đang là rủi ro chung của toàn châu Âu. Việc tăng tốc đầu tư cho lưới điện – bao gồm cả kết nối liên vùng, nguồn phát linh hoạt và lưu trữ – là điều kiện tiên quyết để đảm bảo an ninh năng lượng trong kỷ nguyên chuyển dịch xanh.


Nguyệt Hà (Theo Reuters) 08/05/2025 - 09:35 (GMT+7)
Share

174 người tham gia diễn tập phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ tại Tòa nhà EVN

174 người tham gia diễn tập phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ tại Tòa nhà EVN

Ngày 18/11, tại Hà Nội, đơn vị quản lý vận hành Tòa nhà Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) tổ chức diễn tập phương án phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ (PCCC&CNCH) năm 2026 với sự tham gia của 174 người đến từ các đơn vị làm việc trong tòa nhà và các nhà thầu dịch vụ.


EVN tập huấn ứng dụng AI trong thiết kế khóa học cho giảng viên nội bộ

EVN tập huấn ứng dụng AI trong thiết kế khóa học cho giảng viên nội bộ

Ngày 18/11, tại Khánh Hòa, Tập đoàn Điện lực Việt Nam tổ chức tập huấn cho hơn 30 giảng viên nội bộ về ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong thiết kế đào tạo hiệu quả. Đây là hoạt động diễn ra trong khuôn khổ chương trình Lễ vinh danh giảng viên nội bộ giỏi EVN năm 2026.


EVN vinh danh 34 giảng viên nội bộ giỏi năm 2026

EVN vinh danh 34 giảng viên nội bộ giỏi năm 2026

Chiều 18/11, tại Khánh Hòa, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và Công đoàn Điện lực Việt Nam tổ chức Lễ vinh danh 34 giảng viên nội bộ giỏi EVN năm 2026. Chương trình diễn ra nhân dịp Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, nhằm ghi nhận những cán bộ, người lao động EVN tiêu biểu trong công tác giảng dạy, truyền nghề và hướng dẫn đồng nghiệp.


Điện gió Công Hải 1 – giai đoạn 2 thuộc EVNGENCO2 đã hoà lưới điện quốc gia

Điện gió Công Hải 1 – giai đoạn 2 thuộc EVNGENCO2 đã hoà lưới điện quốc gia

Lúc 18h15 ngày 15/11/2026, Nhà máy Điện gió Công Hải 1 giai đoạn 2 tại xã Công Hải, tỉnh Khánh Hòa, đã chính thức hòa lưới điện quốc gia. Nhà máy có công suất 25 MW, do Tổng công ty Phát điện 2 (EVNGENCO2) làm chủ đầu tư.


Tổng kết và trao giải cuộc thi “Hiểu đồng nghiệp - Hiểu EVN” năm 2026

Tổng kết và trao giải cuộc thi “Hiểu đồng nghiệp - Hiểu EVN” năm 2026

Chiều 18/11, tại Khánh Hòa, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và Công đoàn Điện lực Việt Nam tổ chức lễ tổng kết và trao giải cuộc thi “Hiểu đồng nghiệp - Hiểu EVN” năm 2026. Qua ba vòng thi, cán bộ, công nhân viên EVN có dịp hiểu thêm về công việc, vai trò và trách nhiệm của từng vị trí, từng đơn vị, qua đó thêm sẻ chia với đồng nghiệp và củng cố tinh thần đoàn kết trong toàn Tập đoàn.