Trong bối cảnh nhu cầu điện phục vụ phát triển kinh tế ngày càng tăng, yêu cầu đặt ra đối với ngành Điện không chỉ là bảo đảm cung ứng đủ điện mà còn phải nâng cao độ tin cậy, chất lượng dịch vụ, tối ưu chi phí và sử dụng hiệu quả các nguồn lực. Điều đó đòi hỏi các doanh nghiệp điện lực phải đổi mới phương thức quản lý, vận hành trên cơ sở ứng dụng khoa học công nghệ, dữ liệu số và những thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Nghị quyết số 57-NQ/TW (Nghị quyết số 57) ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã xác định đây là động lực quan trọng để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện phương thức quản trị, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Đối với ngành Điện, tinh thần của Nghị quyết càng có ý nghĩa thiết thực khi hệ thống điện đang chuyển dịch theo hướng ngày càng hiện đại, thông minh, đòi hỏi khả năng giám sát, điều khiển và xử lý thông tin nhanh chóng, chính xác.

Tại Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC), quá trình chuyển đổi số được triển khai liên tục qua nhiều năm và tiếp tục được đẩy mạnh sau khi Nghị quyết số 57 được ban hành. Đến tháng 9/2026, EVNSPC đã hoàn thành 22/22 nhiệm vụ khung theo Đề án tổng thể chuyển đổi số của EVN. Đáng chú ý, nhiều kết quả nghiên cứu, ứng dụng công nghệ không chỉ được triển khai trong nội bộ Tổng công ty mà còn được EVN công nhận, phổ biến để các đơn vị điện lực khác nghiên cứu, nhân rộng.

Theo ông Bùi Quốc Hoan, Phó Tổng giám đốc EVNSPC, việc triển khai Nghị quyết số 57 tại Tổng công ty được xây dựng trên cơ sở kế thừa những kết quả chuyển đổi số đã tích lũy trong giai đoạn trước. Đây là điều kiện quan trọng để EVNSPC từng bước đưa các công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), vào giải quyết những bài toán thực tế trong quản lý, vận hành hệ thống điện.

Ngay sau khi Nghị quyết số 57 được ban hành, Đảng ủy EVN đã ban hành Chương trình hành động số 40-CTr/ĐU ngày 24/2/2025. Trên cơ sở đó, ngày 17/3/2025, Đảng ủy EVNSPC ban hành Chương trình hành động số 463-CTr/ĐU, xác định mục tiêu đến năm 2030 xây dựng EVNSPC trở thành doanh nghiệp thông minh, phát triển bền vững trên nền tảng chuyển đổi số toàn diện, ứng dụng sâu rộng AI, Internet vạn vật (IoT), điện toán đám mây và các công nghệ số trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Từ định hướng đó, EVNSPC đã tập trung xây dựng nền tảng dữ liệu phục vụ quản lý lưới điện. Đến nay, toàn bộ lý lịch, thông số kỹ thuật của thiết bị trên lưới điện 110kV, trung áp và hạ áp đã được số hóa trên hệ thống PMIS. Các thông số vận hành được giám sát trực tuyến, tạo điều kiện để cán bộ kỹ thuật theo dõi tình trạng thiết bị và xử lý những bất thường phát sinh.

Đặc biệt, 100% trạm biến áp 110kV thuộc EVNSPC, tương ứng 245 trạm, đã vận hành theo mô hình không người trực, được giám sát và điều khiển từ xa thông qua các trung tâm điều khiển. Đây là bước chuyển quan trọng từ phương thức vận hành truyền thống sang quản lý tập trung, góp phần nâng cao năng suất lao động, giảm thao tác trực tiếp tại hiện trường và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực.

Cùng với đó, EVNSPC đã chuyển mạnh từ bảo dưỡng thiết bị theo chu kỳ thời gian sang sửa chữa, bảo dưỡng dựa trên tình trạng vận hành thực tế. Thông qua phương pháp CBM/RCM, các đơn vị có thể đánh giá tình trạng thiết bị, xác định nguy cơ hư hỏng và chủ động lựa chọn thời điểm sửa chữa phù hợp, thay vì thực hiện bảo dưỡng đồng loạt theo định kỳ.

Theo ông Bùi Quốc Hoan, riêng giai đoạn 2024-2025, EVNSPC đã đánh giá tình trạng vận hành của hàng chục nghìn thiết bị 110kV, hơn 380.000 thiết bị trung áp cấp độ 1 và trên 23.400 thiết bị cấp độ 2. Qua đó, phát hiện và xử lý kịp thời 862 trường hợp bất thường như gãy sứ, rò rỉ dầu, điện trở tiếp địa cao hoặc thông số kỹ thuật không đạt yêu cầu.

Điều đó cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa xây dựng dữ liệu số và đổi mới phương thức vận hành. Khi dữ liệu thiết bị được cập nhật đầy đủ, đồng bộ, ngành Điện có điều kiện chuyển từ xử lý sự cố khi đã xảy ra sang chủ động nhận diện, cảnh báo và phòng ngừa nguy cơ, qua đó nâng cao độ tin cậy cung cấp điện.

Một trong những kết quả nổi bật của EVNSPC là từng bước đưa trí tuệ nhân tạo vào các hoạt động kỹ thuật, thay vì chỉ dừng lại ở nghiên cứu hoặc thử nghiệm riêng lẻ. Trong năm 2025, hai đề tài ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) của Tổng công ty đã được EVN công nhận và phổ biến nhân rộng trong toàn Tập đoàn.

Đề tài thứ nhất sử dụng AI phân tích hàm lượng khí hòa tan trong dầu cách điện để chẩn đoán sớm những bất thường bên trong máy biến áp 110kV. Thông qua phân tích dữ liệu kỹ thuật, hệ thống hỗ trợ nhận diện dấu hiệu hư hỏng tiềm ẩn, giúp đơn vị vận hành có thêm cơ sở đánh giá tình trạng thiết bị và chủ động xử lý trước khi phát sinh sự cố nghiêm trọng.

Thực tế, giải pháp đã phát hiện những bất thường tại các máy biến áp 110kV Cần Thơ T2, Thanh Bình T2 và Tuy Hạ T3. Đây là kết quả có ý nghĩa bởi máy biến áp 110kV là thiết bị quan trọng trong hệ thống phân phối điện, khi xảy ra hư hỏng có thể ảnh hưởng đến khả năng cấp điện cho nhiều khu vực.

Đề tài thứ hai ứng dụng AI trong phân tích, nhận dạng tín hiệu phóng điện cục bộ trong máy biến áp, với bộ dữ liệu huấn luyện khoảng 2.000 mẫu. Giải pháp góp phần hỗ trợ công tác chẩn đoán, đánh giá chất lượng cách điện và nhận diện sớm những dấu hiệu suy giảm tình trạng thiết bị.

Bên cạnh đó, EVNSPC đã triển khai thiết bị bay không người lái (UAV) kết hợp AI trong kiểm tra đường dây và hành lang an toàn lưới điện tại 100% Công ty Điện lực trực thuộc. Thông qua hình ảnh thu thập từ UAV, hệ thống có thể hỗ trợ nhận diện những khiếm khuyết của cách điện, nguy cơ vi phạm hành lang tuyến và các bất thường trên đường dây 110kV.

Nhờ đó, hiệu quả ứng dụng UAV kết hợp AI so với kiểm tra thủ công đã giúp giảm thời gian kiểm tra trên lưới 59%, giảm nhu cầu nhân công là 48% và tăng khả năng phát hiện khiếm khuyết lên đến 41%.

Không chỉ tiết kiệm thời gian và nhân lực, giải pháp còn hạn chế việc công nhân phải leo trụ điện hoặc tiếp cận những vị trí nguy hiểm, góp phần nâng cao an toàn lao động. Những lợi ích này cho thấy giá trị của đổi mới sáng tạo không chỉ được đo bằng hiệu quả kinh tế mà còn ở khả năng cải thiện điều kiện làm việc và bảo đảm an toàn cho người lao động.

Phong trào nghiên cứu khoa học, sáng kiến cải tiến kỹ thuật cũng được EVNSPC duy trì trong toàn Tổng công ty. Giai đoạn 2023-2025, đơn vị đã công nhận 587 sáng kiến cấp Tổng công ty, trong đó 26 sáng kiến được công nhận cấp EVN, đồng thời nghiệm thu 37 đề tài khoa học công nghệ. Riêng năm 2026, có 87 sáng kiến, đề tài được đăng ký trực tuyến trên hệ thống quản lý khoa học công nghệ của EVN.

Những kết quả này phản ánh vai trò của đội ngũ kỹ sư, cán bộ kỹ thuật và người lao động trong quá trình đổi mới công nghệ. Từ thực tiễn quản lý, vận hành lưới điện, các sáng kiến được hình thành để giải quyết những yêu cầu cụ thể về phát hiện sự cố, tối ưu thiết bị, nâng cao năng suất và giảm chi phí sản xuất kinh doanh.

Từ những kết quả đã đạt được, EVNSPC tiếp tục triển khai các nhiệm vụ nghiên cứu phục vụ công tác quản lý, vận hành lưới điện, trong đó có xây dựng thuật toán phát hiện tổn thất điện năng, phát triển công cụ tra cứu thông tin thiết bị trên PMIS và ứng dụng AI trong phân tích dữ liệu phụ tải. Tổng công ty cũng đã hoàn thành phần mềm ước lượng tuổi thọ còn lại của máy biến áp 110kV dựa trên các chỉ tiêu kỹ thuật của dầu cách điện, tạo thêm công cụ hỗ trợ đánh giá và lập kế hoạch bảo dưỡng thiết bị.

Không chỉ trong lĩnh vực kỹ thuật, chuyển đổi số tại EVNSPC còn tạo ra những thay đổi rõ rệt trong kinh doanh, dịch vụ khách hàng và quản trị doanh nghiệp. Đây cũng là lĩnh vực mà người dân, doanh nghiệp có thể trực tiếp cảm nhận được những lợi ích từ việc ứng dụng công nghệ.

Theo ông Bùi Quốc Hoan, đến tháng 9/2026, Tổng công ty đã lắp đặt hơn 8,7 triệu công tơ điện tử, đạt tỷ lệ 99,99%. Hệ thống thu thập dữ liệu đo đếm từ xa EVNHES 2.0 được vận hành ổn định, với tỷ lệ thu thập tự động qua modem đạt 98,59%. Dữ liệu sử dụng điện được cập nhật thường xuyên trên các nền tảng chăm sóc khách hàng, giúp người dân theo dõi sản lượng điện tiêu thụ, chủ động điều chỉnh hành vi sử dụng điện và kiểm soát chi phí.

“Việc hiện đại hóa hệ thống đo đếm cũng giúp EVNSPC chấm dứt bố trí nhân viên ghi chỉ số công tơ thủ công tại hiện trường. Tương tự, thông qua kết nối với hơn 30 ngân hàng và tổ chức trung gian thanh toán, tỷ lệ thanh toán tiền điện không dùng tiền mặt trong 9 tháng năm 2026 đạt 100%, không còn phải bố trí nhân viên đến nhà khách hàng thu tiền điện như trước”, ông Bùi Quốc Hoan nhấn mạnh.

Cùng với đó, 12/12 dịch vụ điện đã được EVNSPC cung cấp trực tuyến toàn trình trên Cổng Dịch vụ công quốc gia. Tổng công ty đã kết nối, khai thác cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để xác thực thông tin khách hàng, đồng thời triển khai ký số đối với 100% hợp đồng mua bán điện mới.

Hệ sinh thái chăm sóc khách hàng của EVNSPC hiện thu hút hơn 4,57 triệu khách hàng sử dụng ứng dụng chăm sóc khách hàng và Zalo OA, xử lý trên 500.000 giao dịch trực tuyến mỗi năm, với tỷ lệ giải quyết đúng hạn đạt trên 99,9%. Những kết quả này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí giao dịch mà còn góp phần minh bạch hóa thông tin, nâng cao chất lượng phục vụ và sự thuận tiện cho khách hàng sử dụng điện.

Trong quản trị nội bộ, EVNSPC đã triển khai văn phòng số tại 100% đơn vị, với hơn 16.000 người dùng chữ ký số trên các hệ thống nghiệp vụ. Toàn bộ văn bản không thuộc danh mục bí mật được xử lý trên môi trường mạng. Hệ thống báo cáo điều hành thông minh với 99 bảng điều khiển giúp lãnh đạo các cấp theo dõi tình hình sản xuất kinh doanh, đánh giá các chỉ tiêu và đưa ra quyết định trên cơ sở dữ liệu cập nhật.

Đối với đầu tư xây dựng, Tổng công ty triển khai đồng bộ 22 phân hệ phần mềm IMIS 2.0, áp dụng nhật ký thi công điện tử, biên bản nghiệm thu điện tử và công nghệ khảo sát bằng UAV. Các công trình 110kV được ứng dụng mô hình thông tin công trình BIM, trong khi hơn 1,1 triệu vật tư, thiết bị và công cụ dụng cụ đã được gắn mã QR để phục vụ quản lý vòng đời.

Đặc biệt, những nền tảng dữ liệu và hệ thống quản trị số đã phát huy hiệu quả trong quá trình EVNSPC thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy năm 2025. Việc tổ chức lại từ 21 Công ty Điện lực tỉnh, thành phố thành 8 Công ty Điện lực, đồng bộ với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, được thực hiện trong khi các hoạt động cung ứng điện và dịch vụ khách hàng vẫn duy trì thông suốt.

Kết quả chuyển đổi số cũng góp phần nâng cao chất lượng vận hành hệ thống điện. Trong 9 tháng năm 2026, chỉ số thời gian mất điện trung bình của khách hàng (SAIDI) tại EVNSPC đạt 140,07 phút, thấp hơn 69,93 phút so với kế hoạch EVN giao. Số vụ sự cố lưới điện 110kV giảm còn 6 vụ, giảm 19 vụ so với cùng kỳ năm 2025; tỷ lệ tổn thất điện năng đạt 3,50%, giảm 0,20 điểm phần trăm so với cùng kỳ.

Kết quả này đã góp phần quan trọng vào thành công chung của Tập đoàn Điện lực Việt Nam trong chuyển đổi số, minh chứng là EVN đã đạt mức 4 về chuyển đổi số, với tỷ lệ đánh giá 81,89%, đồng thời việc ứng dụng các nền tảng số, tự động hóa, AI, dữ liệu lớn và các công nghệ mới đã giúp Tập đoàn tiết kiệm chi phí ước tính trên 3.000 tỷ đồng mỗi năm.