Vì sao cần điều chỉnh?

Việc áp dụng biểu giá điện theo thời gian sử dụng (TOU) là giải pháp phổ biến tại nhiều quốc gia nhằm khuyến khích khách hàng dịch chuyển phụ tải và sử dụng điện hiệu quả hơn. Theo chuyên gia Hà Đăng Sơn - Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh, tại Việt Nam, cơ chế giá điện theo giờ cao điểm, giờ bình thường và giờ thấp điểm cũng đã được áp dụng từ lâu đối với các doanh nghiệp và khách hàng sử dụng điện theo biểu giá thời gian sử dụng.

Trước đây, biểu giá điện theo giờ cao điểm, giờ bình thường và giờ thấp điểm được áp dụng theo quy định tại Thông tư số 16/2014/TT-BCT ngày 29/5/2014 của Bộ Công Thương; trong đó hai khung giờ cao điểm là từ 9h30 đến 11h30 và từ 17h00 đến 20h00 trong các ngày từ thứ Hai đến thứ Bảy. Cơ chế này được xây dựng dựa trên đặc điểm phụ tải và cơ cấu nguồn điện của hệ thống cách đây hơn 10 năm.

Tuy nhiên, theo số liệu của Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO), từ năm 2018 đến nay, hệ thống điện Việt Nam đã có những thay đổi sâu sắc cả về cơ cấu nguồn điện lẫn đặc điểm phụ tải.

Ở phía phụ tải, tỷ trọng điện năng tiêu thụ của khu vực công nghiệp đã tăng từ khoảng 30% lên trên 50% tổng sản lượng điện thương phẩm, trong khi tỷ trọng điện sinh hoạt giảm từ khoảng 50% xuống còn khoảng 33%. Sự thay đổi này khiến đường cong phụ tải của hệ thống không còn giống giai đoạn trước.

Về nguồn điện, công suất đặt năng lượng tái tạo đã tăng từ khoảng 583 MW năm 2018 lên gần 23.833 MW vào cuối năm 2025, tương đương mức tăng hơn 40 lần. Đặc biệt, điện mặt trời đã trở thành nguồn cung quan trọng vào ban ngày, làm thay đổi đáng kể phương thức vận hành và huy động các nguồn điện trong hệ thống.

Nguồn điện mặt trời đã phát triển mạnh mẽ trong những năm qua. Ảnh minh hoạ

Chuyên gia Hà Đăng Sơn nhận định, những năm gần đây, câu chuyện về cung ứng điện đã có những kịch bản khác, cách thức khác. Trước đây, khi điện mặt trời chưa phát triển, phụ tải thường đạt đỉnh vào buổi trưa và buổi tối. Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng mạnh của nguồn điện mặt trời, đỉnh phụ tải đã thay đổi.

Hiện nay, áp lực lớn nhất của hệ thống điện tập trung vào buổi tối - thời điểm nhu cầu sử dụng điện tăng cao, trong khi nguồn điện mặt trời không còn phát điện. Thực tế này đòi hỏi cách thức vận hành hệ thống cũng như cơ chế sử dụng điện phải được điều chỉnh để phù hợp. Do vậy, việc điều chỉnh khung giờ cao điểm, thấp điểm là cấp thiết để đáp ứng yêu cầu vận hành của hệ thống điện trong giai đoạn hiện nay.

Lợi ích cho cả hệ thống và người sử dụng điện

Theo Quyết định 963/QĐ-BCT ngày 22/4/2026 của Bộ Công Thương, giờ cao điểm được điều chỉnh tập trung vào buổi tối, từ 17h30 đến 22h30 (05 giờ/ngày) trong các ngày từ thứ Hai đến thứ Bảy; Chủ nhật không áp dụng giờ cao điểm. Trong khi đó, giờ thấp điểm duy trì từ 00h00 đến 06h00 tất cả các ngày trong tuần (06 giờ/ngày); còn lại là giờ bình thường.

Đáng chú ý, việc điều chỉnh khung giờ cao điểm, giờ bình thường và giờ thấp điểm theo Quyết định số 963/QĐ-BCT ngày 22/4/2026 không làm thay đổi mức giá bán điện hiện hành, cũng không làm tăng tổng số giờ cao điểm trong ngày. Giá bán điện vẫn được áp dụng theo biểu giá do cơ quan có thẩm quyền quy định. Điểm thay đổi duy nhất là khung thời gian áp dụng biểu giá điện theo thời gian sử dụng được điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tế vận hành của hệ thống điện và xu hướng tiêu thụ điện hiện nay.

Đối với các hộ sử dụng điện cho nhu cầu sinh hoạt theo biểu giá bán lẻ điện sinh hoạt, việc điều chỉnh này không gây ảnh hưởng.

Nhóm chịu tác động trực tiếp là các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, khách hàng áp dụng biểu giá điện theo thời gian sử dụng.

Ông Lê Quang Trung, Giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư phát triển Vicenza (tỉnh Thanh Hóa) cho rằng, cơ chế giá điện theo thời gian sử dụng là một chính sách phù hợp với xu hướng quản lý năng lượng hiện đại. Cơ chế này tạo động lực để doanh nghiệp chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, phân bổ phụ tải hợp lý và nâng cao hiệu quả sử dụng điện.

Đồng quan điểm, chuyên gia về năng lượng và môi trường Đào Nhật Đình cho rằng, nếu chủ động sắp xếp kế hoạch sản xuất phù hợp, doanh nghiệp có thể hưởng lợi từ cơ chế mới. Trước đây nhiều doanh nghiệp phải điều chỉnh lịch sản xuất để tránh khung giờ cao điểm buổi sáng (từ 9h30 đến 11h30), thậm chí bố trí công nhân nghỉ giữa ca. Điều này khiến dây chuyền sản xuất bị gián đoạn.

Việc bỏ khung giờ cao điểm buổi sáng giúp doanh nghiệp có thể tổ chức sản xuất liên tục trong giờ hành chính, nâng cao hiệu quả sản xuất và thuận lợi hơn trong việc bố trí ca làm việc. Người lao động cũng không phải nghỉ giữa ca chỉ để tránh giờ cao điểm, điều này góp phần cải thiện điều kiện làm việc, ổn định thời gian sinh hoạt và nâng cao tinh thần làm việc.

Đối với hệ thống điện, việc điều chỉnh khung giờ cao điểm, thấp điểm mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Cũng theo chuyên gia Đào Nhật Đình, việc bỏ giờ cao điểm buổi sáng sẽ khuyến khích khách hàng tăng cường sử dụng điện vào ban ngày, nhất là thời điểm nguồn điện mặt trời phát cao. Điều này giúp hệ thống cũng hấp thụ tốt hơn sản lượng điện từ nguồn năng lượng tái tạo, tránh lãng phí.

Cùng đó, việc áp dụng giá điện cao nhiều giờ trong khung cao điểm buổi tối sẽ khuyến khích khách hàng chủ động dịch chuyển hoặc tiết giảm nhu cầu sử dụng điện. Khi phụ tải đỉnh được hạ thấp, hệ thống sẽ giảm nhu cầu huy động các nguồn điện có giá thành cao, đặc biệt là nhiệt điện chạy dầu, khí…

"Nếu không điều chỉnh khung giờ, hệ thống vẫn sẽ phải huy động các nguồn điện có chi phí cao để đáp ứng phụ tải đỉnh, làm gia tăng chi phí vận hành của toàn hệ thống. Hiện nay, công suất nguồn của EVN và các đơn vị trong Tập đoàn chỉ chiếm gần 40% tỷ trọng hệ thống điện, phần còn lại là các đơn vị và nhà đầu tư khác. Việc sử dụng điện hiệu quả và hợp lý mang lại lợi ích cho toàn xã hội", chuyên gia Đào Nhật Đình nhận định.

Về lâu dài, việc điều chỉnh khung giờ không chỉ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong tổ chức sản xuất và sử dụng điện hiệu quả mà còn góp phần nâng cao hiệu quả vận hành của hệ thống điện quốc gia. Khi phụ tải được phân bổ hợp lý, hệ thống sẽ tận dụng tốt hơn nguồn năng lượng tái tạo, giảm nhu cầu huy động các nguồn điện có chi phí cao trong giờ cao điểm, từ đó góp phần sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả và tạo nền tảng để giữ ổn định giá điện trong dài hạn.