“Nghề chọn người”

Hơn một thập kỷ qua, các anh Trần Văn Hoàng (sinh năm 1985), Thái Bá Sỹ (1987) và Nguyễn Xuân Vương (1987) là những người trực tiếp đảm nhiệm công việc lặn tại Thủy điện Hòa Bình - công trình thủy điện chiến lược đa mục tiêu, giữ vị trí quan trọng trong hệ thống bậc thang thủy điện trên sông Đà.

Đội thợ lặn tại Thủy điện Hòa Bình được hình thành từ tháng 3/1988 – cùng thời điểm thành lập Phân xưởng Sửa chữa của nhà máy - để phục vụ công tác vận hành, kiểm tra và xử lý những phần việc đặc thù dưới nước.

Các anh được tuyển dụng vào Công ty Thủy điện Hòa Bình cùng ngày 01/2/2012 để tiếp nối lớp thợ lặn trước đó. Họ đều có nền tảng được rèn luyện trong môi trường quân đội và đã được đào tạo những kỹ năng liên quan đến công việc dưới nước. Trong đó, anh Thái Bá Sỹ và anh Nguyễn Xuân Vương từng được huấn luyện nghĩa vụ tại Lữ đoàn Đặc công Hải quân 126 ở Thủy Nguyên, Hải Phòng, thuộc lực lượng đặc công người nhái; còn anh Trần Văn Hoàng được huấn luyện tại Lữ đoàn 162 (Khánh Hòa).

“Thật ra đây đúng là cái duyên, kiểu như nghề chọn mình chứ mình cũng chẳng chọn nghề”, anh Trần Văn Hoàng nhớ lại cơ duyên đưa mình đến với công việc thợ lặn tại Thủy điện Hòa Bình.

Những kỹ năng được rèn luyện trong quân đội trở thành nền tảng để cả ba tiếp tục nghề lặn tại nhà máy. Tuy nhiên, biết lặn mới chỉ là một phần của công việc. Trước hệ thống thiết bị đặc thù của công trình thủy điện, họ phải tiếp tục học để hiểu máy móc, kết cấu và yêu cầu sửa chữa thủy công.

Đội lặn 3 người vừa làm, vừa học từ những người đi trước; bám máy, bám xưởng, làm quen với từng kết cấu, thiết bị và từng vị trí dưới nước của công trình. Những kiến thức trên bản vẽ dần được nối với kinh nghiệm thực tế qua từng lần kiểm tra, sửa chữa và từng ca lặn.

Từ năm 2013, ba anh chính thức đảm nhiệm toàn bộ công tác lặn tại Công ty Thủy điện Hòa Bình. Hơn một thập kỷ qua, đội thợ lặn vẫn duy trì với ba thành viên ấy.

Đội thợ lặn của Công ty Thủy điện Hòa Bình. Nguồn: NVCC

“Nuôi quân ba năm, dụng một giờ”

Thợ lặn ở đây đúng với câu ví “nuôi quân ba năm, dụng một giờ”, anh Trần Văn Hoàng chia sẻ.

Ngày thường, các thành viên đội lặn vẫn đảm nhiệm công việc sửa chữa cơ khí tại Tổ Cơ khí Thủy công 2, Phân xưởng Sửa chữa. Nhưng khi có sự cố dưới nước xảy ra thì thợ lặn lập tức được huy động. Có những năm các anh không phải lặn lần nào, nhưng có năm phải lặn đột xuất vài lần để xử lý vấn đề khẩn cấp.

Theo anh Hoàng, nhiều ca lặn tại Thủy điện Hòa Bình được thực hiện ở độ sâu khoảng 39m trở lên; khi mực nước cao, một số vị trí có thể đạt khoảng 45–50m. “Khi xuống độ sâu này, thợ lặn phải chịu áp suất rất lớn, hít khí nén trong thời gian dài nên vô cùng vất vả, đòi hỏi thể trạng tốt và tinh thần vững vàng”, anh Hoàng chia sẻ.

Khó khăn còn tăng lên khi nước bị khuấy đục, tầm nhìn dưới nước gần như không còn. Khi đó, thợ lặn phải duy trì liên lạc với lực lượng phía trên thông qua bộ đàm gắn trong mũ, đồng thời dựa vào bản vẽ, kinh nghiệm và khả năng xác định vị trí để tiếp cận đúng khu vực cần xử lý.

Anh Thái Bá Sỹ cho biết, trước mỗi nhiệm vụ, việc nghiên cứu bản vẽ hoàn công và xác định chính xác khu vực tác nghiệp là yêu cầu rất quan trọng. Trong điều kiện nước sâu và đục, tầm nhìn hạn chế và nhiều kết cấu phức tạp, chỉ một sơ suất cũng có thể khiến thợ lặn mất phương hướng.

Bởi vậy, trước mỗi ca lặn, hệ thống cấp khí, dây lặn, bộ đàm, trang phục và các thiết bị an toàn đều phải được kiểm tra chéo. Khi đã xuống hàng chục mét nước, người thợ vừa phải giữ được phương hướng, vừa trực tiếp thực hiện những thao tác cơ khí như cưa cắt, tháo lắp, luồn cáp hay xử lý thiết bị mắc kẹt.

Công việc chuẩn bị của đội trước mỗi ca lặn. Ảnh: Diệu Thảo

Một trong những nhiệm vụ đáng nhớ của đội diễn ra năm 2016 tại khu vực cửa nhận nước số 3.

Khi đó, trong quá trình hạ bộ lưới chắn rác mới, đơn vị phát hiện thiết bị không thể xuống đúng độ sâu theo thiết kế. Qua kiểm tra, nguyên nhân được xác định do khu vực nền đáy tồn tại nhiều củi, rác và vật cản.

Để xử lý, đội thợ lặn được huy động xuống kiểm tra, dọn sạch khu vực này. Vị trí tác nghiệp nằm ở độ sâu khoảng 40m. Để thực hiện nhiệm vụ, đội sử dụng thiết bị lặn được cấp khí từ trên mặt nước, bố trí hai thợ lặn chính và một thợ lặn dự phòng. Cùng tham gia còn có lực lượng phục vụ, giám sát lặn, nhân viên y tế và các phương tiện tàu, thuyền hỗ trợ.

Khi tiếp cận nền đáy, hai thợ lặn phát hiện một số gốc cây lớn nằm trong khu vực dự kiến hạ lưới chắn rác. Do không thể xử lý hoàn toàn bằng sức người, họ liên lạc với lực lượng phía trên, yêu cầu thả dây xuống. Từng gốc cây, khúc gỗ được buộc dây để tàu, thuyền phía trên hỗ trợ kéo ra xa khỏi khu vực thi công. Sau nhiều ca lặn, nền đáy được làm sạch, tạo điều kiện để bộ lưới chắn rác được hạ xuống đúng độ sâu thiết kế. Việc xử lý kịp thời cũng góp phần bảo đảm yêu cầu kỹ thuật và tiến độ vận hành của công trình.

Là đơn vị duy nhất trong Tập đoàn Điện lực Việt Nam có đội thợ lặn chuyên nghiệp, Thủy điện Hòa Bình còn đảm nhận hỗ trợ nhiều nhà máy thủy điện khác. Hơn một thập kỷ gắn bó với nghề, ba anh đã có mặt tại Sơn La, Lai Châu, Tuyên Quang,… mang theo trách nhiệm góp phần giữ cho các công trình thủy điện vận hành an toàn, thông suốt.

Theo các anh, với điều kiện sức khỏe và yêu cầu đối với nghề lặn sâu, thời gian có thể tiếp tục trực tiếp đảm nhiệm công việc này chỉ còn khoảng 4–5 năm nữa. Điều cả ba trăn trở nhất lúc này là tìm được những người trẻ phù hợp để kế cận, qua đó trao lại kinh nghiệm đã tích lũy trong hơn một thập kỷ làm việc dưới nước. Với đội thợ lặn Thủy điện Hòa Bình, câu chuyện kế cận vì thế không đơn thuần là bổ sung nhân sự mà còn nhằm duy trì khả năng xử lý kịp thời những nhiệm vụ đặc thù phát sinh tại công trình.